Nawigacja

Facebook

Losowa Fotka

Aktualnie online

· Gości online: 1

· Użytkowników online: 0

· Łącznie użytkowników: 16
· Najnowszy użytkownik: maro

Krótki przegl?d niektórych technik wyrównywania ci?nienia

Wyrównanie ci?nienia w uchu wewn?trznym dla wielu freediverów stanowi podstawowy problem w nurkowaniu g??bokim. To, co zatrzymuje ich na 30, 40 czy 60 metrach to na ogó? w?a?nie dobrni?cie do w?asnych granic mo?liwo?ci zwi?zanych z uchem. Cz?sto mogliby zanurkowa? g??biej, maj? do?? powietrza, zapas si? w nogach, ale nie s? w stanie powi?kszy? g??boko?ci w?a?nie z tego jednego powodu. Nie ma w tym nic dziwnego, bo wyrównywanie ci?nienia we freedivingu jest ze zrozumia?ych powodów o wiele trudniejsze ni? w nurkowaniu SCUBA. Po pierwsze nurek dysponuje tu nieporównanie mniejsz? ilo?ci? powietrza. Po drugie zanurzenie najcz??ciej odbywa si? g?ow? w dó?, co dodatkowo pogarsza spraw? zarówno ze wzgl?du na to, ?e powietrze „ucieka” ku górze (a wi?c z g?owy i uszu do p?uc), jak i z powodu budowy anatomicznej uj?cia tr?bek Eustachiusza. St?d konieczno?? pos?ugiwania si? bardziej zaawansowanymi technikami ni? te, których na co dzie? u?ywaj? nurkowie sprz?towi. Co ciekawe, wi?kszo?? metod stosowanych przez freediverów wywodzi si? z nurkowania SCUBA, s? jednak pewne (np. mouthfill, wet equalisation) w?a?ciwe tylko dla freediverów, przez nich wypracowane i tylko przez nich stosowane.

Ró?ne techniki mo?na podzieli? na ci?nieniowe, bezci?nieniowe oraz mieszane. Szczególn? technik?, nie zaliczan? do ?adnej z ww. grup jest wet equalisation czyli zalewanie jamy nosowej i zatok wod?. Metody ci?nieniowe (np. Valsalva, Frenzel) polegaj? na wytworzeniu nadci?nienia w jamie nosowej, co powoduje otwarcie tr?bek Eustachiusza i wyrównanie ci?nienia w uchu. Aby nadci?nienie mo?na by?o w ogóle wytworzy? konieczne jest uniemo?liwienie ucieczki powietrza przez nos. Najcz??ciej uzyskuje si? to przez z?apanie si? za nos r?k? lub za?o?enie zacisku, ale mo?liwe jest te? przez wykorzystanie do tego celu obciskaj?cej si? na nosie, wskutek narastaj?cego w niej podci?nienia, masce. W technikach bezci?nieniowych (np. BTV, Toynbee) tr?bki zostaj? otwarte nie wskutek nadci?nienia, a przez prac? odpowiednich grup mi??ni. S? one bardzo eleganckie, poniewa? nie wymagaj? ?apania si? z nos, ale na ogó? zawodz? na wi?kszych g??boko?ciach, kiedy obj?to?? p?uc spada poni?ej obj?to?ci zalegaj?cej, a ci?nienie znajduj?cego si? w nich powietrza staje si? mniejsze ni? ci?nienie zewn?trzne. Z tego wzgl?du poni?ej pewnej granicy nurkowie pos?uguj?cy si? nimi z regu?y w jaki? sposób podwy?szaj? ci?nienie w jamie nosowej, co oznacza, ?e przechodz? od techniki czysto bezci?nieniowej do techniki mieszanej.

Wi?kszo?? technik mo?e by? opanowana przez wi?kszo?? ludzi. S? jednak takie, które uchodz? za trudniejsze (jak BTV czy mouthfill Frenzel), a inne (jak Valsalva) jest w stanie zastosowa? w zasadzie ka?dy i to bez ?adnego treningu. Z drugiej strony wyst?puj? do?? znaczne ró?nice w budowie anatomicznej tr?bek Eustachiusza pomi?dzy poszczególnymi osobami. U jednych otwieraj? si? one tak ?atwo, ?e w zasadzie nie wiadomo jak si? to dzieje, a u innych wymaga to szczególnych zabiegów. St?d mamy np. Martina Stepanka, który nurkuj?c w masce, bez wzgl?du na g??boko?? nie potrzebuje ?apa? si? za nos, bo jego tr?bki zdaj? si? otwiera? na ?yczenie w dowolnym momencie (prawdopodobnie stosuje jak?? modyfikacj? BTV), a z drugiej strony trafiaj? si? osoby, dla których opanowanie niektórych technik wydaje si? pozostawa? poza ich mo?liwo?ciami.

Próba Valsalvy
Opisana po raz pierwszy przez Antonio Valsalv? w XVIII wieku. Bardzo ?atwa do opanowania, stosowana „od zawsze” przez nurków SCUBA i z regu?y równie? przez pocz?tkuj?cych freediverów. Polega na „dmuchaniu” przy zamkni?tym (na ogó? palcami r?ki) nosie. Jej podstawow? zalet? jest ?atwo?? z jak? mo?na si? jej nauczy?. Wady to nieskuteczno?? na du?ych g??boko?ciach, anga?owanie w procesie wyrównywania ci?nienia ca?ej klatki piersiowej oraz ryzyko wywo?ania problemów natury kr??eniowej u niektórych osób. Poni?ej oko?o 30 metrów p?uca zostaj? skompresowane do obj?to?ci zbli?onej do obj?to?ci zalegaj?cej (residual volume). Jest to ta obj?to??, która pozostaje w p?ucach po zrobieniu maksymalnego, forsownego wydechu. Odpowiada jej maksymalne ?ci?ni?cie klatki piersiowej przy pomocy mi??ni mi?dzy?ebrowych i maksymalne podci?gni?cie przepony. Bardziej ?cisn?? p?uc i wycisn?? z nich wi?cej powietrza nurek po prostu nie jest w stanie. Dlatego w?a?nie gdzie? w okolicy 30 metra, a cz?sto wcze?niej mo?liwo?ci wyrównania ci?nienia metod? Valsalvy definitywnie si? ko?cz?. Jest to wi?c dobra metoda na pocz?tek przygody z freedivingiem, ale szybko musi by? zast?piona inn? np. Frenzlem.

Technika Frenzla (we W?oszech nazywana Marcante-Odaglia)
Opracowana w czasie II Wojny ?wiatowej przez komandora Luftwaffe Hermana Frenzla dla potrzeb pilotów bombowców nurkuj?cych. W locie nurkowym zmiany ci?nienia w nie hermetyzowanej kabinie s? tak du?e i szybkie, ?e wyrównywanie ci?nienia w uszach stanowi powa?ny problem – rozwi?zany w?a?nie przez Frenzla. Podobnie jak Valsalva jest to technika ci?nieniowa, jednak w tym przypadku ci?nienie wytwarzane jest nie przez ?ciskanie klatki piersiowej, ale przez j?zyk. Najpierw powietrze z p?uc jest gromadzone nad nim, a nast?pnie wykonywany jest jego silny ruch do góry i do ty?u tak, ?e jak t?ok przepycha on powietrze do jamy nosowej zwi?kszaj?c panuj?ce w niej ci?nienie. Dla prawid?owego wykonania Frenzla potrzebne jest zatkanie nosa i zamkni?cie g?o?ni, aby powietrze nie mog?o uciec ani na zewn?trz przez nos, ani do p?uc. Tylko wtedy ujdzie przez tr?bki Eustachiusza do ucha ?rodkowego wyrównuj?c w nim ci?nienie. Frenzel jest trudniejszy do opanowania od Valsalvy, ze wzgl?du na wspomnian? konieczno?? zamkni?cia g?o?ni, czemu dodatkowo towarzyszy? musi utrzymywanie podniebienia mi?kkiego w pozycji neutralnej tj. takiej, w którym jama ustna i nosowa s? po??czone. Dla wi?kszo?ci ludzi nie jest proste i dla opanowania tej metody konieczne s? d?ugotrwa?e ?wiczenia. Z drugiej strony zdarzaj? si? osoby, które bezwiednie wykonuj? Frenzla b?d?c przekonane, ?e jest to tylko Valsalva.

Bardzo dok?adny opis samej techniki jak równie? sposobu jej opanowania zosta? sporz?dzony przez Erica Fattaha i zamieszczony w dokumencie „The Frenzel Technique, Step-by-Step”. W 2006 roku zosta? on uzupe?niony przez Petera Scotta. Mo?na go ?ci?gn?? ze strony Liquidvision. Polskie t?umaczenie pierwotnego tekstu Fattaha wykonanne przez Macieja Sztraube znajduje si? na stronie Freediving.com.pl

Przewagi Frenzla nad Valsalv?
Jest ich kilka. Po pierwsze inaczej ni? Valsalva Frenzel pozwala na wyrównanie ci?nienia na ka?dej g??boko?ci, o ile tylko nad j?zykiem uda si? zgromadzi? troch? powietrza (co akurat na du?ych g??boko?ciach nie jest takie proste, ale o tym w dalszej cz??ci artyku?u). Po drugie Valsalva anga?uje do pracy bardzo du?e grupy mi??ni, podczas gdy Frenzel tylko j?zyk, dzi?ki czemu wysi?ek zwi?zany z wyrównaniem ci?nienia jest du?o mniejszy, a wi?c mniejsze jest zu?ycie tlenu. J?zyk jest jednym z najsilniejszych mi??ni w naszym organizmie, dlatego przy jego pomocy wyrównywanie ci?nienia przychodzi z wielk? ?atwo?ci?. Efekt dzia?ania Frenzla jest szybszy ni? Valsalvy, a jednocze?nie, j?zyk jest du?o bardziej precyzyjny w dawkowaniu powietrza. Dzi?ki temu przy Frenzlu nie ma ryzyka uszkodzenia delikatnych tkanek w uchu ?rodkowym, nosie lub p?ucach co mo?e si? przytrafi? przy forsownym stosowaniu Valsalvy. Wreszcie Frenzel nie powoduje wzrostu ci?nienia wewn?trz klatki piersiowej, co ma miejsce przy Valsalvie i mo?e by? przyczyn? problemów natury sercowo – kr??eniowej (u niektórych osób nawet utraty przytomno?ci). Reasumuj?c w stosunku do Valsalvy Frenzel umo?liwia osi?ganie wi?kszych g??boko?ci, wymaga mniej wysi?ku, jest szybszy i bardziej precyzyjny oraz bezpieczniejszy z medycznego punktu widzenia.

Mouthfil technique
Podstawowy problem z Frenzlem polega na tym, ?e ?eby go wykona? trzeba … mie? cho? troch? powietrza nad j?zykiem. Na pierwszych 20-30 metrach nie ma z tym problemu, bo przepycha si? je tam z p?uc przy pomocy przepony (st?d cz?sto u?ywana nazwa diaphragmatic Frenzel – Frenzel przeponowy). Jednak im g??biej tym trudniej jest to zrobi?, bo pojawia si? ten sam problem co przy Valsalvie - p?uca osi?gaj? obj?to?? zalegaj?c? i trudno jest cokolwiek z nich wycisn??. Wprawdzie przy Frenzlu problem ten manifestuje si? nieco pó?niej, bo powietrza nie trzeba p?ucami kompresowa? w celu przepchni?cia przez tr?bki Eustachiusza (to robi j?zyk), ale nie da si? go unikn??. Mo?na wprawdzie pomaga? sobie przy pomocy reverse packs (technika wysysania powietrza z p?uc przy pomocy j?zyka, pozwalaj?ca m.in. na obni?enie obj?to?ci p?uc poni?ej obj?to?ci zalegaj?cej) jednak zw?aszcza u niektórych osób grozi to wyst?pieniem powa?nego urazu lung squeeze, dlatego jest to nie zalecane. W tej sytuacji Eric Fattach proponuje stosowanie techniki mouthfill. Polega ona na odpowiednio wczesnym nape?nieniu jamy ustnej powietrzem i nast?pnie u?ywania tego powietrza (tylko tego! Powietrze pozosta?e w p?ucach nie b?dzie ju? nam potrzebne) do wyrównywania ci?nienia. Usta nape?nia si? na takiej g??boko?ci, kiedy jeszcze mo?na to zrobi? bez wi?kszego wysi?ku, czyli gdzie? mi?dzy 20 a 30 metrem. Dalej do wyrównywania ci?nienia (w uszach i w masce) u?ywa si? ju? wy??cznie powietrza zgromadzonego w ustach. Prosta matematyka pokazuje, ?e o ile tylko uda si? nape?ni? usta w 100% i zrobi to oko?o 30 metra, to powietrza powinno starczy? do g??boko?ci dobrze przekraczaj?cych 100 metrów. Podstawowe trudno?ci w opanowaniu mouthfill zwi?zane s? najpierw z odpowiednim nape?nieniem ust, a potem z utrzymaniem w nich powietrza. Ma ono bowiem wielk? ochot? uciec do góry tj. wróci? do p?uc. Aby temu zapobiec po nape?nieniu ust trzeba utrzymywa? stale zamkni?t? g?o?ni?. Jeden b??d, jedno polu?nienie epiglottis (co dzieje si? np. przy prze?ykaniu ?liny) i ca?y wysi?ek zwi?zany z nape?nianiem ust przepada. Co gorsza po takiej wpadce manewru nape?niania ust nie uda si? ju? powtórzy? ze wzgl?du na coraz wi?ksz? g??boko??. Wtedy nie pozostaje nic, jak tylko zawróci?. Opanowanie mouthfill wymaga d?ugotrwa?ego treningu, jest to jednak wysi?ek, który bardzo si? op?aca. Nurkowie, którzy perfekcyjnie pos?uguj? si? t? technik? po nape?nieniu ust mog?, jak pisze jej odkrywca - Eric Fattah „zapomnie? o wyrównywaniu ci?nienia do samego dna”. Przy pomocy j?zyka oraz policzków wytwarzaj? w ustach i jamie nosowej sta?e, lekkie nadci?nienie, które powoduje, ?e uszy wyrównuj? si? w sposób ci?g?y (sprzyja temu umiej?tno?? stosowania BTV, o czym poni?ej). Zacytujmy jeszcze raz Erica. Dla niego po opanowaniu mouthfill „descent become a joke, akcent was the whole dive” („zanurzenie sta?o si? fars?, wynurzenie by?o ca?ym nurkowaniem”).

Beance Tubaire Volontaire (BTV)
Technika wypracowana przez nurków Francuskiej Marynarki Wojennej w latach pi??dziesi?tych ubieg?ego wieku, z angielska nazywana te? VOT (Voluntary Opening Tubes). Polega na otwieraniu tr?bek Eustachiusza „na ?yczenie” bez u?ycia ci?nienia (a wi?c bez konieczno?ci ?apania si? za nos), a jedynie przez prac? odpowiedniego mi??nia (tensor veli palatyni – napinacz podniebienia mi?kkiego) znajduj?cego si? w górnej cz??ci gard?a i bior?cego udzia? w czynno?ci podniebienia mi?kkiego oraz odpowiedzialnego w?a?nie za otwieranie tr?bek. Efekt jest podobny do uzyskanego podczas prze?ykania ?liny, ziewania lub prób ruszania uszami – tr?bki otwieraj? si?, czemu towarzyszy charakterystyczne klikni?cie czy te? chrz?st w uchu (przy pomocy stetoskopu mo?na go us?ysze? nie tylko u siebie, ale i u drugiej osoby). BTV wydaje si? by? technik? trudn? do opanowania, wymagaj?c? wielomiesi?cznego treningu oraz nie dla wszystkich dost?pn?. Wed?ug wielu ?róde? internetowych jest j? w stanie opanowa? tylko oko?o 30% osób. Z drugiej strony we Francji s? szko?y nurkowe SCUBA, które przyjmuj?, ?e ka?dy ich absolwent musi mie? opanowan? t? w?a?nie umiej?tno??. Trudno sobie wyobrazi?, ?eby szko?y te dobrowolnie rezygnowa?y z a? 70% klientów. Ponadto ka?dy cz?owiek w ci?gu doby oko?o tysi?ca razy (w czasie ziewania lub prze?ykania) otwiera tr?bki i wyrównuje ci?nienie w uszach, tyle ?e robi to ca?kowicie bezwiednie. Mo?e wi?c wokó? BTV po prostu naros?o zbyt wiele mitów? Z pewno?ci? jej opanowanie nie jest banalne, ale chyba warto po?wi?ci? na to nieco czasu. Umiej?tno?? otwierania tr?bek na ?yczenie oprócz tego, ?e jest niezwykle elegancka, to dodatkowo z pewno?ci? u?atwi wykonanie Frenzla na du?ych g??boko?ciach, zw?aszcza w wersji mouthfill.


Technika Toynbee
W XIX wieku Joseph Toynbee jako pierwszy zidentyfikowa? i opisa? charakterystyczny odg?os klikni?cia s?yszalny podczas prze?ykania, któremu towarzyszy otwarcie tr?bek Eustachiusza i wyrównanie ci?nienia. Technika polega w?a?nie na prze?ykaniu przy zatkanym nosie. Skuteczno?? tej metody jest, podobnie jak innych metod bezci?nieniowych, ograniczona do niewielkich g??boko?ci. Jest jednak ?atwa do opanowania i mo?e by? stosowana przez pocz?tkuj?cych nurków. Osobi?cie nie zalecam jej, przynajmniej osobom, które planuj? kiedy? osi?ganie du?ych g??boko?ci, na których konieczne b?dzie pos?ugiwanie si? mouthfill. W przypadku mouthfill prze?ykanie ?liny jest absolutnie zakazane, poniewa? jednocze?nie dochodzi do otwarcia g?o?ni i ucieczki powietrza zgromadzonego w ustach do p?uc. St?d pos?ugiwanie si? metod? Toynbee uczy odruchu, który trzeba b?dzie kiedy? bezwzgl?dnie wyeliminowa?, a jak wiadomo z?ych nawyków pozby? si? jest najtrudniej.

Wet equalisation (mokre wyrównywanie ci?nienia)
Technika wykonywana jest przy otwartym nosie umo?liwiaj?cym wci?gni?cie do niego wody, w zwi?zku z tym wymaga braku maski. Nurek mo?e mie? na sobie szk?a kontaktowe, fluid goggles lub nie mie? na oczach nic. Z regu?y w pocz?tkowej fazie nurkowania wyrównywanie ci?nienia odbywa si? jedn? z technik powietrznych (np. przy u?yciu Frenzla). Po osi?gni?ciu limitu g??boko?ci dla tej techniki nurek ?ci?ga zacisk z nosa umo?liwiaj?c swobodny dost?p wody do jamy nosowej. Woda wype?nia j? samoistnie wyrównuj?c ci?nienie w uszach oraz w zatokach. Wet equqlisation mo?na wykonywa? wy??cznie w wodzie s?onej, której zasolenie jest zbli?one do roztworu wody fizjologicznej. Woda s?odka dra?ni delikatn? b?on? ?luzow? wy?cie?aj?c? jam? nosow? i zatoki, nie mówi?c o tym, ?e w jeziorach ju? na niewielkich g??boko?ciach temperatura spada do tak niskich warto?ci, ?e wci?gni?cie wody sko?czy?oby si? niechybnie ci??kim zapaleniem zatok.
Wet equalisation wywo?uje nieprzyjemne odczucia, do których trzeba si? przyzwyczai?. Czasami mog? towarzyszy? mu zawroty g?owy, dlatego (jak równie? z powodu g??boko?ci, które najwi?ksze s? w No Limits i w Zmiennym Bala?cie) jest ona stosowana g?ównie w konkurencjach na windzie, w których ?atwiej mo?na sobie poradzi? z tym problemem. Ogólnie jest to technika bardzo zaawansowana, która z jednej strony wymaga od nurka du?ej uwagi, a w fazie nauki asekuracji na wypadek wpadni?cia w panik?. Z drugiej, po jej opanowaniu pozwala na ?atwe osi?gni?cie wielkich g??boko?ci, co z kolei mo?e doprowadzi? do urazu p?uc (lung squeeze). Z tych powodów jest ona zarezerwowana dla najbardziej do?wiadczonych freediverów.

Autor: Tomek "Nitas" Nitka


Komentarze

Brak dodanych komentarzy. Może czas dodać swój?

Dodaj komentarz

Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.

Oceny

Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony

Zaloguj się lub zarejestruj, żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?
Wygenerowano w sekund: 0.01
1,873,014 Unikalnych wizyt